AYAK SORUNLARINA YAKLAŞIM VE AYAK BAKIMI

Ayak Sorunlarına Yaklaşım Ne Olmalı?
Ayaklarımız vücudumuzun en çok zorda kalan organlarından birisidir.

Bu nedenle onların bakımları büyük bir özen ve dikkat ister.

“Dost başa düşman ayağa bakar” sözünün asıl ifade ettiğinden bir başka önemli anlamı da bununla ilgilidir. Düşman ayağa bakar çünkü karşısında durmanızı sağlayan en önemli organınız ayaklarınızdır. Onlardaki güçsüzlük, zorlanma ve yetersizlik sizin “yenilmeniz” anlamına gelecektir.

Kimse yenilmemelidir. O nedenle herkes ayağına özen göstermeli ve çok iyi bakmalıdır.

Ayaklarımız ve onların üzerinde yükselen bacaklarımız, kemik, kas, sinir ve damarlardan oluşan bir yapıyı çevreleyen deriden oluştur. Bunların her biri, yaşamın her anında birçok unsurdan etkilenir.

Taşıdığı yük, dışardan gelen her türlü etki yanında asıl bu dokulara yönelik içerden gelen etkiler ayağın görevlerini istenildiği gibi yapmasını önler.

O nedenle hem bütün olarak tüm ayak için, hem de ayağı oluşturan bu yapılardan her biri için yapılması gereken bazı işler vardır.

Bunların tümünü en genel biçimiyle “ayak bakımı” diye tanımlayabiliriz.

“Biz ayaklarımıza iyi bakarsak, onlar da bizi yarı yolda bırakmayacaktır.”

Yukarı

Günlük Ayak Bakımı

Sağlıklı bir ayak için uygulanacak ayak bakımı sırasında dikkat edilmesi ve özen gösterilmesi gereken temel noktalar şunlardır:

Korunma

Sağlıkla ilgili her konuda olduğu gibi öncelikle ayak ve onu oluşturan dokuların korunması sağlanmalıdır.

Bunun için ilk yapılması gereken en önemli iş ayağın “gözle” yani bakarak kontrol edilmesidir.

Ayaktaki zedelenmeler, kızarıklıklar, ağrılı yerler, sert noktalar, derinin, tırnakların görünümü, damarların belirgin olup olmadığı, az hisseden ya da hiç hissetmeyen yerler, çeşitli anatomik şekil bozukluklarına dikkat edilmelidir.

Gerekirse ayaklar birbirleriyle kıyaslanarak gözle kontrol edilmeli ve farklılıklar gözlenmelidir.

Gözlem sırasında karşılaşılan olağan dışı görünümler ve değişiklikler mutlaka bir hekime danışılarak araştırılmalıdır.

Yukarı

Temizlik
Ayağın bakımıyla ilgili ikinci yapılacak iş ayağın temiz tutulmasıdır.

Ayağın temizliği için su ve sabun yeterlidir. Ayaklar günde en az bir kere -mümkünse ve tercihen yatarken- sabunla yıkanmalıdır. Kesinlikle deterjan veya herhangi bir deriye olumsuz etkisi olabilecek bir madde kullanılmamalıdır. Ayağın tümü ama özellikle parmak aralarını, dikkatlice yıkamakta yarar vardır. Yıkama işleminden sonra da mutlaka ayak kurulanmalıdır.

Yukarı

Nemlendirme
Bazı hastalıklarda görülen deri kuruluğu genellikle ileri yaşlarda da ortaya çıkar. Derinin nemini muhafaza etmek için ayak yıkandıktan ve kurulandıktan hemen sonra, yani deri yıkanırken emdiği suyu bırakmasın diye ayağı yağlamakta yarar vardır. Çünkü kuruluk ayağın derisinin çatlamasına bu ise ayağın çeşitli hastalıklarına neden olur.

Açıkta ve çıplak ayakla çalışanlar, abdest vb. nedenlerle, ayaklarını sık yıkamak zorunda kalanlar, diyabet benzeri hastalıklarla, derisinde terleme azlığı olan kişiler, ayak kenarları ve topuklarının derisi sertleşmiş olan kişiler, yıkama işleminden sonra, tıpkı yaşlıların yaptığı gibi ayaklarını, hafif nemliyken çok kalın olmayan bir “yağlı krem” veya “sıvı vazelin”le yağlamalıdırlar.

Ayak derisinin yumuşak ve kaygan tutulması için gün içinde de alerjik olmayan ve herhangi bir ilaç içermeyen, krem ya da nemlendirici losyonlar uygulanabilir.

Yukarı

Sertliklerin Giderilmesi
Ayak derisindeki sertlik ve kalınlaşmalar, yürüme veya ayak ayakkabı içindeyken, ayağa yönelik aşırı basınç ve hatta bazen “batma” etkisi yaratabilir. Bu da yağın iç kısımlarında dokunun bozulmasına yol açacaktır.

Bu nedenle ayakların yıkanması sırasında özellikle ve fazla basınca uğrayan daha sert olan bölümler, deri yumuşadıktan sonra “topuk taşı” benzeri bir araçla çok derine inmeden törpülenmelidir.

Yukarı

Dinlenme(istirahat)
Ayaklarda özellikle akşamları “şişlik” saptanıyorsa, bu durumda özellikle kanı yukarı götüren “toplar” damarlarda bir yetersizlik olduğu düşünülmelidir.

Bu durumda kalple veya vücudun ana damarlarıyla ilgili, hipertansiyon dahil herhangi bir sorun olup olmadığı araştırılmalıdır. Böyle bir sorun saptanmamışsa o zaman bacakların ve ayağın dinlenmesi önem taşıyacaktır. Bu durumda ayak göğüs düzeyinin biraz yukarısında olacak şekilde ayak kaldırılarak “istirahat” edilmelidir.

Ayrıca yapabiliyorsa kişi kendisi yapamıyorsa bir yakınının yardımıyla uçlardan yukarıya doğru, çok zorlamadan “günlük masaj” uygulaması yararlı olabilir.

Eğer “toplar” damarlar, özellikle dışardan görünecek kadar fazla kalınlaşmış, bir takım büklümler oluşmuşsa, bir ayak merkezine başvurulmalı veya bir damar doktoru tarafından değerlendirilmeli ve onun önerilerine uygun davranılmalıdır.

Yukarı

Yürüme
Koşullar her uygun olduğunda “çıplak” ayakla dolaşılmalıdır. Yaşam alanında çıplak ayakla gezilen yerlerin temizliği de en az ayakların temizliği kadar önemlidir. Bu zeminler mutlaka kuru tutulmalıdır. Ancak yeterince temiz olduğundan emin olunamayan, herkese açık alanlarda çıplak ayakla yürümekten kaçınmalıdır.

Ayak sorunlarının azaltılmasında sanıldığının tersine yürümenin çok önemli rolü vardır. Aşırı zorlanmadan, düzgün ve sürekli yürüme ayağın kendisini yenilemesini sağlayan en önemli dürtülerden birisini yaratır. Herkes, yürüme için kendisine zaman ayırmalı ve yürümelidir.

Yukarı

Tırnaklar
Tırnakların da temizliği ve bakımı çok önemlidir. Tırnaklar, düzenli aralıklarla, genellikle ayak yıkandıktan veya banyodan sonra ucu kısa ve düz olacak şekilde kesilmelidir.

Tırnakların, tırnak yatağına temas eden kenar bölümleri yuvarlak kesilmeli ve sivrilikleri törpülenmelidir.

Tırnağın yan taraflarındaki sivri kenarları tırnak yatağının en az 1–2 mm. daha ilerde olacak şekilde kesilmelidir.
Tırnaklar kesilirken tırnak yatağına ve komşu deri bölümlerine hasar vermemeye çalışılmalıdır. Tırnağın dip kısmında, tırnak yatağının kenarını kapatan bölümün (tırnak eti=kütikül), estetik amaçlarla da olsa, törpü ya da başka bir şeyle kesilmemelidir.

“Pedikür” yaptırma alışkanlıkları olan kişiler olanaklı ise kendi aletlerini yanlarında götürerek bunların kullanılmasını sağlamalıdırlar.

Yukarı

Ayak Giysileri
Öncelikle ayağa giyilen her şeyin ayakla uyumlu olmasına, rahat olmasına ve ayağa yönelik olumsuz etkide bulunmamasına dikkat edilmelidir.

Ayak uzun süre kapalı ayakkabı içinde kalacaksa mutlaka uygun çorap giyilmelidir. Çorap ayağın terini çekecek ve ayağın havalanmasına izin verecek nitelikte olmalıdır. Sık değiştirilmeli ve iyi yıkandıktan ve kurutulduktan sonra giyilmelidir. Her zaman temiz çoraplar giyilmelidir.

Yalnız dışarıda kullanılanların değil, ev ortamında giyilen, çorap, terlik veya ayakkabıların da temizliği önemlidir. Onlar da olabildiğince en iyi şekilde temiz tutulmalı ve havalandırılmalıdır.
Kullanılan ayakkabıların uygunluğu, rahatlığı ve gündelik bakımı da en az ayağın bakımı kadar önemlidir. Ayakkabıların ayağa uygun olması, estetik özellikler kadar öncelikli olmalıdır. Ayakkabı büyük veya küçük olmamalıdır.

Çok uzun zaman yürüdükten sonra ayakkabı alınmamalıdır. Alındıysa bile hemen giyilmemeli, aynı ayakkabı bir de ev içinde o günün ertesinde sabah kalkınca yeniden denenmelidir. Eğer o zaman da herhangi bir yakınma yoksa o ayakkabı kullanılmalıdır.

Ayakkabılar her kullanımdan sonra havalandırılmalı ve temizlenmelidir. Bez ya da lastik ayakkabılar yıkanmalı, yıkanamayanlar ise dikkatlice silinerek temizlenmelidir.

Ayakkabının dışına ve görüntüsüne gösterilen özen kadar içine ve tabanına da özen gösterilmeli, ayak gibi ayakkabılara da bakılmalıdır.

Gün boyu uzun süre giyilmiş ayakkabılar havalanıp temizlenmeden yeniden giyilmemelidir. Özellikle ayağında herhangi bir sorunu olan kişiler bu konuda özenli olmalıdırlar.

Yukarı

AYAK ve PARMAK EGZERSİZLERİ

Parmak kaldırma, parmak ucu, parmak kıvırma:

Ayak her 3 pozisyonda da beşer saniye tutulur ve bu hareketler 10'ar defa tekrarlanır.

Parmak sıkıştırma:

Küçük, sigara filtresi ya da şişe mantarı gibi sert olmayan silindirik malzemeler kullanılabilir.

Bu malzeme parmakların arasına koyulur ve sıkıştırıp, bırakılır. 5 saniye süreyle tutulur ve 10 tekrar yapılır.

Başparmak ile germe:

Paket lastiğini ayak başparmaklarına geçirip, parmaklar ters yönde küçük parmaklara doğru gerilerek çekilir. 5 saniye gerili tutulur ve 10 tekrar yapılır.

Golf topu yuvarlama:

Bir golf topu veya bu büyüklükteki bir top, ayağın altında 2 dakika süreyle, topuk boşluğundan parmaklara doğru yuvarlanır.

Bu hareket çok iyi bir ayak masajı olup, ayak kramplarına iyi gelir.

Havlu toplama:

Küçük bir havlu ayağın altına konulur ve sadece ayak parmakları kullanılarak havlu toplamaya çalışılır. Bu hareketi havlunun altına ağırlık koyarak daha da zorlaştırarak yapmak da mümkündür. 5 dakika boyunca dinlenerek ve havlu düzeltilerek tekrarlanır.

Misket toplama:

Yere 15-20 adet misket ya da pil konur. Her bir misket tek tek ayak parmaklarıyla toplanır ve küçük bir kaba konur. Bu hareket 5 dakika boyunca tekrarlanır.

Kumda yürümek:

Elinize geçen her fırsatta kumda yürüyün. Bu hareket sadece ayağınıza masaj yapmaz, aynı zamanda ayağınızı ve parmaklarınızı da kuvvetlendirir.

Thera-Band ile ayak bileği dorsifleksiyon hareketi:

Yerde ellerden destek alarak dik pozisyonda oturulur. Çalıştırılacak ayağın dizinin düz olmasına önem gösterilir. Bandın bir ucu kuvvetli bir objeye bağlanır, diğer ucu da ayağa resimde gösterildiği gibi yerleştirilir.

Ayak bileği vücuda doğru çekilir. Bilek bu pozisyonda 5 saniye tutulup, yavaşça başlangıç pozisyonuna geri dönülür. Bu hareket 10 defa tekrarlanır.

Thera-Band ile ayak bileği eversiyon hareketi:

Yerde ellerden destek alarak dik pozisyonda oturulur. Çalışılacak ayağın dizinin düz olmasına önem gösterilir. Bandın bir ucu kuvvetli bir objeye bağlanır, diğer ucu da ayağa resimde gösterildiği gibi yerleştirilir.

Ayak bileği ayak tabanı dışarıya doğru gelecek şekilde bandın ters istikametine doğru itilir.

Bilek bu pozisyonda 5 saniye tutulup, yavaşça başlangıç pozisyonuna geri dönülür. Bu hareket 10 defa tekrarlanır.

Thera-Band ile ayağın inversiyon hareketi:

Yerde ellerden destek alarak dik pozisyonda oturulur. Çalışılacak ayağın dizinin düz olmasına önem gösterilir. Bandın bir ucu kuvvetli bir objeye bağlanır, diger ucu da ayak bileğine resimde gösterildiği gibi yerleştirilir.

Ayak bileği resimde gösterildiği gibi ayak tabanı içeriye doğru dönecek şekilde çekilir.

Bilek bu pozisyonda 5 saniye tutulup, yavaşça başlangıç pozisyonuna geri dönülür. Bu hareket 10 defa tekrarlanır.

Thera-Band ile ayak plantar fleksiyon hareketi:

Yerde ellerden destek alarak dik pozisyonda oturulur. Çalışılacak ayağın dizinin düz olmasına önem gösterilir. Bandın bir ucu iki elle tutulur, diğer ucu da ayak bileğine resimde gösterildiği gibi yerleştirilir.

Ayak bileği yere doğru parmak uçları yere değecek gibi indirilir. Dizin düz olmasına ve ayağın yerden kalkmamasına dikkat edilir.

Bilek bu pozisyonda 5 saniye tutulup, yavaşça başlangıç pozisyonuna geri dönülür. Bu hareket 10 defa tekrarlanır.

Yukarı

Ayak Masajı ve Refleksoloji
Günlük koşuşturmalar sırasında nadiren aklımıza gelen ayaklarımız çok ciddi zorlanmalar içinde kalır. Ayaklarımızdaki çok sayıda eklem, kas ve bağların pasif dinlenmeye ihtiyacı olduğu kadar, dolaşımı arttıran ve yorgun düşen yapıyı canlandıran aktif dinlenmeye yani masaja da gereksinimleri vardır.

Önceleri Uzak Doğu'nun gizemli yaklaşımları arasında sayılan ve sadece turistik seyahatler sırasında bu ülkelerde yaptırılan ayak masajı ve refleksoloji, günümüzde giderek Batı toplumlarında da genel kabul görmekte ve uygulanmaktadır. Bu felsefeye göre; dokunma duyusunun iyileştirme (belki öyle hissettirme) gücü, "enerji merkezleri ve hatları"na bazı özel yağ karışımlarıyla yapılan ovma hareketleriyle kendini gösterir ve beden sistemlerini harekete geçirir. Bedenin bir haritası gibi düşünülen ayaklara yapılan masajın, vücudun ilgili kısımları, organları ve sistemleri üzerine güçlendirici ve iyileştirici bir etkisi olduğuna inanılır.

Gün boyunca ezilen, sıkışan ve normal pozisyonlarının dışına zorlanan ayaktaki tüm eklemler, bağlar, kaslar ve kemiklerin gevşetilerek rahatlatılması, kan ve lenf dolaşımının arttırılması, biriken laktik asidin uzaklaştırılmasına yardımcı olunması sadece ayakla sınırlı kalmayan bir iyilik hissi verir.

FORMED'te klasik refleksoloji mantığına yönelilk bir uygulama yapılmamakta, refleksoloji tekniklerinin bazılarını da içeren rahatlatıcı, dinlendirici ve dolaşımı arttırıcı ayak masajı uygulanmaktadır.

Yukarı

Pedobarografi

Ayakta meydana gelmiş rahatsızlıklar doğru tanı ve ayırıcı tanı konularak tedavi edildiği takdirde hastanın sıkıntıları ortadan kaldırılabilir. Mevcut muayene ve görüntüleme tekniklerine ek olarak ayak tabanının basınç dağılımına ilişkin veriler, sorunun tespitinde oldukça değerli bilgiler vermekte, uygun tabanlığın üretilmesine ve uygulanan tedavi sonuçlarının takibine önemli katkılarda bulunmaktadır.

FORMED Ayak Sağlığı'nda bulunan Emed-X cihazı cm2'nin ¼'i hassasiyetinde ayak tabanının basınç dağılımını haritalandırmaktadır. Sonuçlar bir veri tabanında toplanarak normalden sapan değerler tespit edilebilmekte, elde edilen sonuçlar nedene ilişkin çözüm üretilmesine bilimsel katkılar sağlamaktadır. Ayrıca, yine bu ölçüm tekniğiyle, artmış ayak taban basıncının özellikle diyabetli hastalarda yarattığı riskler önceden tespit edilebilmekte ve gerekli önlemler alınabilmektedir.

Ayak sağlığıyla ilgilenen Ortopedist, FTR uzmanları, diyabet tedavisi yapan İç Hastalıkları ve Endokrin Uzmanları tarafından yönlendirilen hastaların ayak basınç dağılımı analizleri yapılarak ilgili hekimlerin tanı ve tedavi süreçlerine katkıda bulunulmaktadır.

Yukarı