İNME

Kalp hastalıkları ve kanserden sonra üçüncü sırada ölüme neden olur. Daha çok yaşlıların hastalığı olarak bilinmesine rağmen, inme geçiren hastaların üçte biri 65 yaşın altındadır.

İnme, travma olmaksızın beyin dokusundaki damarların hasarı sonucunda beyin fonksiyonlarında kayıp oluşmasıdır. Beynin hangi bölgesine ait damarsal yapının etkilendiğine bağlı olarak ilgili vücut yarısında yüz, kol veya bacakta kuvvet kaybı ile karakterize bir tablo gelişir.

Beynin arka dolaşım bozukluğunda ise denge kaybı, görme alanında kayıp ve sinir felçleri vardır. Derin beyin dokularındaki inmelerde ise konuşma, bilişsel ve duyusal kayıplar görülür. İnme sonrası birçok hastada doğal bir iyileşme süreci meydana gelmektedir. Bu iyileşme her kişide farklıdır. Hastanın yaşı, inmenin kaçıncı kez geçirildiği, hastanın diğer sağlık problemleri, inme sonrası tedavinin erken yapılıp yapılmaması ve elbette inmeyi takiben yapılan rehabilitasyon çalışmaları iyileşmeyi belirgin şekilde etkiler.
İnme için risk faktörleri hipertansiyon, diyabet, kalp yetmezliği, daha önce geçirilmiş inme, geçici iskemik atak ve ilerleyen yaştır.

İnme rehabilitasyonu fizik tedavi ve rehabilitasyon kliniklerinin en sık hasta gruplarını oluşturur. Rehabilitasyonda hedef, akut dönemdeki yaşamsal sorunları desteklemek, günlük yaşam aktivitelerini ve becerilerini kazandırmaktır. Hasta ve aile fertlerinin birlikte tedavisi ve psikososyal adaptasyonun sağlanması ise geç dönem hedefleridir.

İnmede her hastada benzer kayıplar olmasına rağmen hastaların reaksiyonları ve tedavi yanıtları bireyseldir. Bu nedenle rehabilitasyon hastaya özgü planlanmalı ve yürütülmelidir. Tedavide fiziksel kayıpların giderilmesine yönelik özel terapiler ve egzersiz paternleri kullanılır. Yutma güçlüğü, görme alanı kayıpları ve konuşma problemi olan hastaların terapisi bu konularda deneyimli fizyoterapistlerce yürütülür. İnmeli hastalarda sıklıkla başka sağlık sorunları ortaya çıkar. Hastalığın neden olduğu bu komplikasyonlar epilepsi nöbetleri, inkontinans, omuzda subluksasyon, spastisite ve derin ven trombozudur. Bu sorunların erken saptanması, mümkünse engellenmesi fizik tedavi ve rehabilitasyon hekiminin hastayı sıkı takibi ve kontrolü ile mümkündür.

İnme geçiren hastaların ve hasta yakınlarının en merak ettikleri soru hastanın tekrar eski haline dönüp dönemeyeceğidir. İletişim bozukları ve yutma problemleri aylar içinde iyileşir. Konuşma terapisi bazen 1-2 yıl kadar sürdürülmek zorundadır. Akut hastalık sonrası 1-4 aylık süreçte hasta belirlenen hedeflere ulaşana dek haftada 2-3 kez rehabilitasyon programına devam etmelidir. İnmeli hastaların çoğu genelde yürümeyi başarır. Birçok hastada ayakta düşük ayak problemi kalıcıdır. Ayağın kontrolündeki bu problem yürüme sırasında takılma ve emniyetsizlik nedenidir. Bu nedenle hastalara AFO adı verilen ayakkabı içinde kullanılabilecek atel ve ortezler önerilir. Son yıllarda gelişen fonksiyonel elektrik stimülasyonu esası ile çalışan ortezler hastanın fonksiyonlarına katkı sağlar ve düşük ayağı engeller. Kliniğimizde kullanılmakta olan WalkAide cihazı bu cihazların en gelişmiş olanlarındandır. İnmeli hastaların ayak bileklerini iyi kavrayan yumuşak ve ortopedik ayakkabılar giymesi tavsiye edilir.

İnme rehabilitasyonu fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının liderliğinde fizyoterapist, konuşma terapisti, hasta yakınları ve gerektiğinde diğer sağlık profesyonellerinin bir arada olacağı bir ekip çalışması ile başarılır.

İnme Acil Tedavi Gerektirir

İnme geçiren kişilere ilk saatlerde girişimde bulunabilmenin sonuçlar üzerinde belirleyici etkisi olmaktadır. Benzer bir şekilde, rehabilitasyona erken başlanması da sonuçları yakından etkileyecektir. İnmede iyileşme süreci olayın akut etkileri geçtikten sonra başlar ve aylar boyunca devam eder. Bundan dolayı rehabilitasyon programı erken başlamalı ve hastane kalışı süresinin çok ötesinde ve uzun bir süre devam etmelidir. Yaygın olan yaklaşım, ilk damarsal olayın ardından, hastaların en az 3-4 haftalık rehabilitasyon tedavisi görmesidir. Bir çok hastanın tedavisi ayaktan tedavi merkezlerinde ya da evde 5-6 ay daha sürer.

Tedavi programı FTR uzmanı tarafından, hastanın mesleği ve yaşam tarzı düşünülerek düzenlenir. Ayrıca, fonksiyon kaybı, duygulanımsal durumu, aile desteğinin derecesi, eğitimi, ve amaçları gözden kaçırılmamalıdır.

FTR uzmanı tedaviyi koordine ederken, fizyoterapist, mesleki terapist, konuşma terapisti ve psikolog ya da psikiyatristin yardımını isteyecektir. Tedavi kusursuz planlanmış olsa da, hastanın tedaviye katılımı ve isteği belirleyici olan en önemli faktördür. Ayrıca, her hastanın hasar görmüş beyin bölgesi ve onun genişliği kendine özgüdür. Bundan dolayı, tedavi süresi ve ulaşılabilecek son nokta her zaman kişiye özgü olmaktadır.

Tedavinin amacı, hastayı öncellikle günlük temel aktivitelerinde bağımsız bir bireye dönüştürmektir. Tedavinin son amacı ise kişinin işine dönmesi olacaktır. Bu amaçlara ulaşabilmek, son yıllarda daha iyi anlamaya başladığımız beynin iyileşme özellikleri ve potansiyeli sayesinde olmaktadır. İnme sonrası, hastalarda depresyon çok yaygındır ve tedavi için engel oluşturmaktadır. Bunun ortadan kaldırılması için erken tedavi ve aile desteği oldukça önemlidir.

Ailenin moral desteği ve tedavinin sürmesine yardımcı olmaları çok kritik bir öneme sahiptir. Bundan dolayı, aileden tedavinin gidişi hakkında sürekli bilgi almak ve aile bireylerini de tedavi edici konumuna getirmek tedavinin en önemli parçalarındandır.

Ailenin üstlendiği bu kritik rol nedeniyle, aile bazı temel konularda bilgi sahibi olmalıdır:

• Transfer: Hastanın yatak, sandalye, tuvalet, banyo, ve araba arasında nasıl taşınması gerektiği,
• Rehabilitasyon Egzersizleri: Evde uygulanması gereken koruyucu ve tedavi edici egzersizler,
• Organizasyon: Hastanın hayatının kolaylaşması için evinin düzenlenmesi,
• İletişim: Hastanın olası kişilik değişiklikleri ve konuşma becerilerinin kaybından sonra yeni iletişim yollarının bulunması

Sadece 10-15 sene öncesine kadar inme sonrası iyileşmenin kendiliğinden ve çok kısıtlı olduğuna inanılırken, beynin özelliklerinin daha iyi anlaşılması sayesinde artık özel rehabilitatif girişimlerin elzem olduğu bilinmektedir. İnme sonrası rehabilitasyon mantığı beynin tekrar eğitiminden ve hücrelerin gelişme yolunda zorlanmasından
geçmektedir.

Yukarı

İnme Sonrası Rehabilitasyon Becerilerin Geri Kazanımını Hızlandırıyor

Tedavi olay sonrası en erken tarihte başlamalıdır. İyileşme hastanedeki ilk günlerde kendiliğinden başladığından, hastalar kaybettikleri fonksiyonların bir kısmını değişik hızlarda da olsa kazanmaya başlarlar. İyileşmenin başlaması genellikle ilk 3-4 haftada görülmesine rağmen, aylar boyunca daha yavaş bir şeklide devam eder.

İlk haftalardan sonraki iyileşmenin hızlandırılması için rehabilitatif girişimlerin kullanılması, becerilerin kazanılması açısından kritik önem taşır. Uzun vadeli tedavinin FTR uzmanı tarafından koordine edilerek hastanın tüm problemleri rehabilitasyonu engellemeyecek düzeyde kontrol edilmeye çalışılır.

Birçok hasta aylar ya da yıllar boyunca FTR uzmanı tarafından sürekli takip edildiğinden, genellikle eşlik eden dahili sorunların tedavisi ve diğer uzmanlardan yardımın gerekliliği de FTR uzmanı tarafından karar verilmek durumundadır.

Hastaya özgü tedavi programının amacı kişinin tüm işlerde tam bağımsızlık kazanmasıdır.

Yukarı

İnme Sonrası Toparlanmada Ailenin Kritik Rolü Vardır

Rehabilitasyon en erken dönemde başlasa bile, hasta ve ailesi tedavi programına tam bağlı olmazlarsa başarı oranı düşecektir. Aile desteği kişinin hastalık sonrası değişmiş vücut görünümü ve hareketlerinin toplumdan uzak kalmasından dolayı olası bir utanma duygusunun gelişmesini engellemekte de çok önemlidir.

Hastanın ailenin bir parçası olduğu duygusunun en önemli his olduğunu fark etmesi gerekir.

Yukarı