SKOLYOZ

Skolyoz nedir?

Skolyoz omurganın üç boyutlu 10 derece üzerindeki eğrilme deformitesidir. Normal ve sağlıklı omurgada omurlar arkadan bakıldığında yukardan aşağıya yani boyun, sırt ve bel bölgelerinde düz bir hat şeklinde uzanır. Skolyozda ise omurlar sağa veya sola doğru yer değiştirir ve aynı zamanda kendi eksenleri etrafında döner.

Omurgaya arkadan bakıldığında eğrilik düz durulduğunda bile fark edilebildiği gibi, bazen bu denli net değildir ve ancak öne eğilme durumunda veya hekim kontrolü ve röntgen filmlerinde anlaşılabilir.

Skolyoz çok değişik nedenlerle ortaya çıkabilir, okul çocuklarında ortalama %1,5 oranında saptanmıştır. Skolyozun en sık rastlanan tipi idiyopatik skolyoz dur ve %70–90 oranındadır. Skolyozda kalıtımsal rol olabileceği görüşü vardır. Kızlar ve erkeklerde eşit sıklıkta rastlanmakla birlikte kız çocuklarda daha fazla ilerleme görülür.

Skolyoz eğrilikleri majör ve minör eğrilik olarak tanımlanır. Eğriliğin en çok açılandığı, yani dik eksenden en çok dönen ve orta hattan en çok uzaklaşan vertebranın bulunduğu yere apeks denir. Skolyoz işte bu apeks vertebranın bulunduğu omurga seviyesine göre de isimlendirilir. Apeks boyun bölgesinde ise servikal, bel bölgesinde ise lomber ve sırtta ise torakal veya bunların birlikte hali olarak tanımlanır. Çoğu skolyozlu kişide torasik vertebralarda eğrilik vardır.

Skolyoz nedenleri nelerdir?
A.Yapısal skolyoz
1.İdiyopatik (nedeni belli olmayan)
2.Nöromüsküler (sinir/kas kökenli)
3.Doğumsal
4.Travmatik
5.Tümörler
5. Diğer
B.Yapısal olmayan skolyoz
1.Postüral (duruş kaynaklı) skolyoz
2.Bacak uzunluk farklılıklarına bağlı
3.Kalça eklem kaynaklı
4.Enflamatuar nedenler

Skolyoz yaş, cinsiyet ve eğriliğin derecesine göre ilerleyebilir. Özellikle yapısal skolyozda büyümenin en hızlı olduğu ergenliğe geçiş döneminde eğriliğin derecesi daha hızlı ilerler. Ergenlik sonrası dönemde kemiklerin büyüme çekirdekleri olan epifizlerin kapanması sırası ve sonrasında ise ilerleme durur.

Eğrilik özellikle öne eğilmekle belirginleşir ve dönmenin fazla olduğu taraftaki vertebraların duruşu kaburgalardaki itilmeyle birlikte bu tarafta belirgin bir yükseklik oluşturur, buna (rib hump) paket denir.

Skolyoz bir hastalık değil, biçimsel bir deformitedir. Bazı vakalarda kaburgaların yer değiştirmesi ile birlikte akciğer solunum kapasitesi, akciğerin bu durumuna bağlı solunum değişiklikleri ortaya çıkabilir. Bu durumda solunum sıkıntısı, akciğer enfeksiyonları, kronik ağrı ve psikolojik problemler ortaya çıkabilir. Çok ileri vakalarda kalp problemleri, egzersiz kapasitesinin azalması söz konusudur bu durumda skolyoza bağlı ikincil nedenler artık hastalık nedenidir.

Skolyozun belirtileri nelerdir, aileler nelere dikkat etmelidir?

Skolyozda bel ağrısı  olması gerekmez. Skolyozu olan çocukta bel veya sırt ağrısı olduğunda ağrının başka nedenleri de hekim tarafından araştırılmalıdır.
Bir omuz diğerinden daha yüksektir.
Bir tarafta kürek kemiği çıkıntısı daha dışarıya doğrudur
Kaburgalar bir tarafta daha yüksektir.
Bel dengesiz görünür.
Vücut bir tarafa doğru eğik durur.
Bir bacak diğerinden daha kısa görünür.

Skolyoz tanısı nasıl konur?

Skolyoz tanısı, ayakta çekilen ve tüm omurgayı içine alan röntgen bulguları ve hekimin klinik muayene bulgularıyla konur.

Omurganın esnekliği test edilir. Ayakta çekilen, tüm omurganın ön arka ve yan grafileri tanıyı koymak ve skolyozun eğriliğinin derecesini belirlemek için yeterlidir. Bu grafilerde eğriliğin başladığı ve sonlandığı omurlar arasındaki sapma açısı ölçülür ve vakalar bu açının ilerlemesine göre takip edilir. Bu açıya Cobb açısı denir.

Vertebranın dönme derecesi ise yine bu grafilerden belirlenir. Cobb açısı ve vertebra rotasyon derecesi skolyozun ilerlemesini değerlendirmek ve konservatif tedavilerin sonuçlarını takip etmek için çok önemli parametrelerdir. Skolyoz yaşla birlikte ilerleme gösterdiğinden çocuğun kemiksel gelişiminin de belirlenmesi gerekir. Bu nedenle çocukların büyüme durumu ve kemikleşmenin düzeyini belirlemek için bazen el-bilek ve kalça grafileri ile karar verilir.

Skolyoz Tedavisi

Skolyoz tedavisinde amaç kozmetik olarak düzgün, ağrısız ve hareketli bir omurga sağlamaktır. Doğumsal ilerleyici skolyoz genellikle cerrahi gerektirir. İdiyopatik skolyozda hastanın yaşı, eğriliğin derecesi, eğriliğin yeri tedavi kararını etkiler. Bu nedenle hastaya göre karar verilir.

Skolyoz tedavisinde;
1.Egzersiz ve rehabilitasyon uygulamaları
2.Korseler
3.Cerrahi tedavi söz konusudur.

Genellikle de bu tedaviler birlikte kullanılmaktadır. Cobb açısındaki değişikliklerle tedavinin etkinlik düzeyi takip edilir.
İdiyopatik skolyozda fizyoterapi ve uygun korse tedavisi eğrilikte maksimum düzelme sağlamak için en etkin konservatif tedavi yöntemidir. Özellikle skolyoza özgü egzersiz programları ile 3 boyutlu maksimum etki ve günlük yaşam aktiviteleri sırasında skolyoz postüründen korunmayı öğretmek ve uygulatmak amaçlanmalıdır. Almanya’da geliştirilmiş ve uygulanmakta olan Scroth skolyoz egzersizleri günümüzde giderek daha yaygın kullanılmaktadır.

Günümüzde korse tedavisindeki en kabul görmüş uygulamalar Rigo sınıflandırılması kullanılarak yapılandırılan özel korselerdir. Konu ile ilgili çalışan çok sayıda uzman, fleksibl skolyoz eğrilik derecesinde %20’nin üzerinde düzeltme sağlandığını göstermiştir.
Almanya’da faaliyet gösteren Asklepios Katherina Scroth Spinal Deformite Rehabilitasyon Merkezi yoğun olarak skolyozun cerrahi dışı tedavisi ile ilgilenmektedir. Bu merkezde skolyoza özgü yoğun egzersizler (Scoliosis Intensive Rehabilitasyon) ve eğriliğe uygun korseleme yapılmaktadır.

Yoğunlaştırılmış Skolyoz Rehabilitasyonu-YSR (Scoliosis Intensive Rehabilitasyon-SIR) nedir?

Eğriliğin yönüne ve kişiye göre düzenlenen yoğunlaştırılmış özel egzersiz programında amaç; sensorimotor ve hareket temellerine dayanan üç boyutlu skolyoz tedavisidir. Bu özel egzersizlerle, hastanın asimetrik duruşunun düzeltilmesi ve günlük yaşam aktiviteleri sırasında düzgün bir postüre sahip olması hedeflenir.

Merkeze çeşitli yerlerden yönlendirilen hastalar 4–6 hafta süresince ve günde 4 saatlik yoğun bir egzersiz programlarına katılır. Grup egzersizleri olarak planlandığında; hastaların eğrilik yönleri, dereceleri ve yaşları benzer olanlar aynı gruplarda çalıştırılır. Gerektiğinde hastalar için bireysel programlar da yürütülür. Egzersizlerin temelinde; solunum egzersizleri, proprioseptif uyarılar ile doğru postürü öğrenmek ve korumak, farklı denge ve hareket egzersizleri ile eğrilik tarafını düzeltmek ve tekrar denge ve normal hareketi sağlamak vardır. Tedavilere yardımcı olarak osteopatik yaklaşımlar, germeler, masaj ve yüzme programları da ilave edilir.

Bu özel egzersiz programlarını Katherina Scroth terapisti sertifikası programına katılan fizyoterapistler yürütür. Bu programda amaç kişiyi kendi durumu konusunda eğitmek ve eğriliğin derecesinin artmasını engellemek ve düzgün duruşu sağlamaktır.

Skolyozda Korse Tedavisi

Rigo Chêneau, skolyoz korsesi gelişimine çok önemli katkılarda bulunarak yeni bir standardın adı haline gelmiştir. Bu standart esas alınarak geliştirilen korseler ise, farklı ölçülerde kişiye özel üretilmiş parçaları olan, son uygulama ve düzeltmeleri bu konuda eğitimli teknik personel tarafından yapılabilen gelişmiş özelliklere sahiptir.

FORMED‘de geçerliliği ve etkinliği ispatlanmış bu yeni konservatif skolyoz tedavi yöntemleri uygulanmaktadır.

Skolyozun konservatif tedavisinde çok önemli bir başarıya sahip Scroth rehabilitasyon uygulamaları ve skolyoz korseleri, FORMED FTR Kliniği ve Formed Healthcare ortez atölyesinin ortak çalışmalarıyla uygulamaktadır.

Skolyozun derecesi, fleksibilitesi, Cobb açısı gibi hastaya özgü durumlar, bu konuda eğitilmiş/sertifikalı FTR uzmanı hekimler ve uzman fizyoterapistler tarafından değerlendirilmekte ve tedavi edilmektedir. İstenildiğinde yoğunlaştırılmış programlar, istenildiğinde ise daha uzun süreye yayılan tedavi programları yürütülmektedir.
korselerin uygulaması, bu konuda özel eğitim alan ortez teknikerleriyle yapılmaktadır.

Skolyoz tedavisindeki bu yeniliği ve hizmeti, öncü yaklaşımımızla birçok ülkeden önce Türkiye’de sunmaktayız. (http://www.koob-scolitech.com/wheretoget.php)

Skolyoz tedavisi ekip çalışması ile başarılı olarak yürütülür. Elbette burada en önemli rol aileye ve skolyozlu hastaya düşmektedir. Erken ve zamanında tanı konulması başarı için çok önemlidir. Ergenlik çağı içinde olan çocukların omurgalarının mutlaka kontrol edilmesi, aile tarafından fark edilen bir eğriliğin mutlaka hekime danışılması gerekmektedir. Düzenli korse uygulaması ve egzersizler eğriliğin derecesini ve cerrahi girişim oranını belirgin derecede azaltacaktır.

Skolyozda cerrahi tedavi

Eğriliğin 40 derecenin üzerinde olduğu, konservatif tedaviler rağmen eğriliğin ilerlemesinin önüne geçilemediği durumlarda cerrahi endikasyon söz konusu olabilir.

Hastaya dengeli ve stabil omurga sağlamak için omurlar arasında dondurma, plak ve vidalar ile destekleme ve sabitleme girişimleri yapılır. Elbette bu durumlarda omurganın hareketiliği kaybedilmiş olacaktır. Doğumsal skolyozlarda  omurgada birleşme ve ayrılma bozukluğu söz konusudur ve asimetrik büyümeyi durdurmak için füzyon yapılmaktadır.

Cerrahi girişimler oldukça uzun sürelidir ve postoperatif süreçte kontrollü hareketler önerilir.